Stanisław Lem – polski mistrz gatunku science fiction

Choć Lem wydaje się być postacią częściowo zapomnianą, ten wybitny twórca jest jednym z najczęściej tłumaczonych i najlepiej sprzedających się polskich pisarzy za granicą. Powodem takiego stanu rzeczy jest nie tylko jakość jego twórczości, ale też jego kulturowe znaczenie – o ile większość tekstów polskiej literatury wpłynęła głównie na polską kulturę, o tyle przełomowe idee Lema szybko stały się niezwykle popularne w międzynarodowej społeczności miłośników science fiction, przez co autor zyskał ogromne znaczenie, a nawet był podejrzewany o bycie… siatką komunistycznych agentów. Oto fascynująca historia Stanisława Lema!

Stanisław Lem – od socrealizmu, przez science fiction, po literackie eksperymenty

To, czym się wyróżnia twórczość Stanisława Lema, jest nie tylko doskonała umiejętność podejmowania trudnych wątków filozoficznych, ale też ogromna wszechstronność pisarza. Z początku zaczynał on mocno socrealistycznymi powieściami (“Człowiek z Marsa”, “Astronauci”), lecz wraz z upadkiem stalinizmu i odwilżą szybko usamodzielnił się i zerwał z komunistycznym dziedzictwem. Zaczął wówczas tworzyć przede wszystkim wysokiej jakości literaturę gatunkową utrzymaną w dwóch nurtach: satyryczno oraz poważnym. Utwory należące do pierwszego nurtu to m.in. charakteryzujące się lekkością i ironią “Dzienniki gwiazdowe”, “Bajki robotów” czy “Pamiętnik znaleziony w wannie”, natomiast ten drugi nurt składał się głównie z ciężkich powieści o charakterze refleksyjno-filozoficznym, czego przykładem może być “Solaris” oraz “Eden”. Lem był doskonałym futurologiem, który perfekcyjnie przewidział wiele urządzeń i trendów przyszłości, w tym telefony komórkowe czy ebooki. Uwielbiał także tematykę pierwszego kontaktu – to właśnie on jako pierwszy zauważył, że ludzkość być może nigdy nie będzie w stanie porozumieć się z obcymi.

Czy Stanisław Lem nigdy nie istniał?

Literacka wszechstronność Lema sprawiła, że autor szybko stał się jednym z najważniejszych światowych twórców SF, co nie umknęło uwagi innej sławy, Philipa K. Dicka. Amerykański pisarz, autor m.in. “Ubika” cierpiał wówczas na zaburzenia psychiczne. Stworzył on teorię spiskową, zgodnie z którą Stanisław Lem (https://www.taniaksiazka.pl/autor/stanislaw-lem) nigdy nie istniał, a jego prace były pisane przez komunistycznych agentów chcących zinfiltrować środowisko amerykańskich twórców SF. Oczywiście nikt nie dał Dickowi wiary, ale historia ta dodatkowo zapewniła Lemowi sławę, a on sam po latach śmiał się z jej absurdu. W ostatnich latach życia Lem wycofał się z tworzenia prozy i żył z pisania felietonów m.in. do “Gazety Wyborczej”. Jego teksty publicystyczne wydano w kilku zbiorach.

 

“Solaris” Stanisław Lem

Stanisław Herman Lem (1921-2006) to najsłynniejszy polski pisarz gatunku hard science fiction, filozof, futurolog oraz krytyk. Jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, tłumaczono jego dzieła na 40 języków, osiągając łączny nakład ponad 30 milionów egzemplarzy. Doceniany w ZSRR, w USA, w Polsce uznany za pisarza wybitnego pomimo uprawiania niedocenianej dziedziny literatury , jaką jest fantastyka naukowa. W ciągu swego długiego i owocnego życia Stanisław Lem – Tania Książka otrzymał całe multum nagród w tym nominację do literackiej Nagrody Nobla. Jego najsłynniejsze dzieła to: “Obłok Magellana”, “Dzienniki Gwiazdowe”, “Pamiętnik znaleziony w wannie”, “Bajki robotów”, “Opowieści o pilocie Pirxie”. I oczywiście dzieło jego życia : “Solaris”.

Twórczość – pasja Lema

Rozwój nauki, techniki a natura ludzka, możliwości rozwoju innych inteligentnych form życia we Wszechświecie, nasza, ludzka ewentualna korelacja z nimi. To tematy, które Lema fascynowały i którym poświęcił całe swoje życie. Lem otwarcie deklarował swoją niewiarę w teologiczny porządek świata natomiast wielu dostrzegało w jego podejściu do nauki prawdziwie religijną pasję. Twórczość Lema tkwi pomiędzy dwoma biegunami: pomiędzy pytaniem o genezę, czyli powstanie wszystkiego, a eschatologią, czyli przyszłym biegiem dziejów. Raz określiwszy dwa najważniejsze pytania Lem ukierunkował wszystko w swoim życiu na próby odpowiedzi. Wielokrotnie próby te owocowały wspaniałymi dziełami.

“Solaris”

Najbardziej znane dzieło Stanisława Lema to, napisane w roku 1961, “Solaris” . Książka wielokrotnie tłumaczona, sfilmowana aż trzykrotnie. Pierwszy raz w roku 1968 (reżyser Boris Nirenburg), potem przez słynnego Andrieja Tarkowskiego w roku 1972. A w roku 2002 przez nie mniej słynnego Stevena Soderbergha (z George’em Clooney’em w roli głównej). Wszystkie ekranizacje zresztą nie spodobały się Lemowi, w każdej znalazł powody do krytyki.

Temat książki to kontakt z inną inteligentną formą życia, nie do wyobrażenia odmienną od nas, ludzi. Lem ukazuje przepaść pomiędzy stanem naszej wiedzy, naszych uwarunkowań, naszej natury wobec możliwości bezmiernego kosmosu.

Ludzie wysyłają sondę badawczą na planetę Solaris. Całą planetę pokrywa jeden wielki ocean wydający się pewną formą inteligencji. Ocean ten zdaje się mieć niesamowite możliwości: może wpływać na ruchy planet w swoim układzie planetarnym. Ludzka misja to próba zrozumienia, nawiązania kontaktu, zdobycia wiedzy i władzy. Ale czy to się uda? Szybko okazuje się, że to o czym wiadomo, to jedynie niewielka cząstka możliwości oceanu, a ludzie na stacji zaczynają umierać.